Sardinië heeft een lange en veelzijdige geschiedenis. Door de eeuwen heen woonden er verschillende volkeren op het eiland en lieten onder andere de Nuraghi, Feniciërs, Romeinen en Spanjaarden hun sporen achter. Dat zie je vandaag nog terug in de vele archeologische vindplaatsen, oude stadjes en historische gebouwen die je tijdens een reis over Sardinië tegenkomt. In dit artikel nemen we je kort mee door de geschiedenis van Sardinië, van de eerste bewoners tot het eiland zoals we dat nu kennen.
De geschiedenis van Sardinië in het kort
- Prehistorie – de eerste bewoners
- ca. 1800–238 v.Chr. – de Nuragische beschaving
- Feniciërs en Carthagers – handel en kuststeden
- 238 v.Chr.–476 – de Romeinse periode
- Middeleeuwen – de vier Giudicati
- 14e–18e eeuw – Aragonese en Spaanse invloed
- 1720–1861 – het Huis van Savoye
- vanaf 1861 – Sardinië binnen Italië
- vanaf 1948 – autonome regio
De Nuragische beschaving
Rond 1800 voor Christus ontstond op Sardinië de Nuragische beschaving. De mensen bouwden duizenden stenen torens, de nuraghi, waarvan er vandaag nog veel op het eiland te vinden zijn.
We weten niet precies waarvoor iedere nuraghe werd gebruikt. Sommige waren onderdeel van grotere dorpen en waarschijnlijk hadden de gebouwen verschillende functies, zoals wonen, verdediging en bijeenkomsten. Omdat de Nuragische bevolking zelf weinig geschreven bronnen heeft nagelaten, zijn archeologische vondsten belangrijk om hun geschiedenis te reconstrueren.
Een van de bekendste voorbeelden is Su Nuraxi di Barumini, dat tegenwoordig op de UNESCO-werelderfgoedlijst staat.
→ Lees meer over de mooiste nuraghi van Sardinië
De Feniciërs en Carthagers
Vanaf ongeveer de 9e eeuw voor Christus vestigden Fenicische handelaren zich steeds vaker aan de kust van Sardinië. Het eiland lag gunstig in de Middellandse Zee en werd daardoor een belangrijke plek voor handel.
Later kwam een groot deel van Sardinië onder invloed van Carthago. Steden als Nora en Tharros groeiden in deze periode uit tot belangrijke nederzettingen. Van deze oude steden kun je vandaag nog de archeologische resten bezoeken.
→ Lees meer over ons bezoek aan Nora
Sardinië onder de Romeinen
In 238 voor Christus namen de Romeinen Sardinië over van Carthago. Het eiland werd een Romeinse provincie en de Romeinen legden wegen, steden en andere infrastructuur aan.
Cagliari, toen Caralis genoemd, werd een belangrijk centrum. Ook Nora en Tharros werden verder ontwikkeld. De Romeinse geschiedenis is vandaag nog goed zichtbaar in bijvoorbeeld het amfitheater van Cagliari en de ruïnes van Nora.
De middeleeuwen: de vier Giudicati
Na het verdwijnen van het Romeinse Rijk veranderde er veel op Sardinië. In de middeleeuwen ontstonden vier zelfstandige gebieden, de Giudicati. Deze werden bestuurd door zogenaamde giudici, oftewel rechters.
De vier gebieden waren Cagliari, Arborea, Gallura en Torres. Vooral het Giudicato di Arborea speelde later een belangrijke rol. Een bekende historische figuur uit deze periode is Eleanor van Arborea, die een belangrijke wetgeving voor het gebied liet opstellen.
Tip! Wil je meer weten over de geschiedenis van Sardinië? Dan kan ik je de aflevering over Sardinië van de Grote Podcastlas aanraden. Zij vertellen op een leuke manier meer over de geschiedenis, maar ook de cultuur en geologie van het eiland.
Van Aragon en Spanje naar Savoye
Vanaf de 14e eeuw kwam Sardinië steeds meer onder invloed van de Kroon van Aragon. Later werd het eiland onderdeel van de Spaanse monarchie. Vooral in Alghero is deze geschiedenis nog goed zichtbaar. De stad heeft een sterke Catalaanse invloed en er wordt nog altijd een Catalaanse variant gesproken.
In 1720 kwam Sardinië in handen van het Huis van Savoye. Het Koninkrijk Sardinië speelde later een belangrijke rol bij de Italiaanse eenwording.
Sardinië wordt onderdeel van Italië
In 1861 ontstond het Koninkrijk Italië. Sardinië maakte vanaf dat moment deel uit van Italië, maar het eiland bleef lange tijd relatief arm en geïsoleerd.
Pas in de 20e eeuw veranderde dit snel. Wegen en infrastructuur werden verbeterd en het toerisme kwam op. Vooral vanaf de jaren 60 groeide Sardinië uit tot een populaire vakantiebestemming.
In 1948 kreeg Sardinië de status van autonome regio binnen Italië. Het eiland heeft daardoor een bijzondere positie en kan op bepaalde gebieden eigen beleid voeren.
Tegelijkertijd probeert Sardinië zijn eigen cultuur, tradities en taal te behouden. Juist die combinatie van een lange geschiedenis en een sterke eigen identiteit maakt het eiland zo interessant.
Historische bezienswaardigheden op Sardinië
Op Sardinië is er toch nog best wel veel geschiedenis te vinden. Van archeologische sites tot zelfs een amfitheater in Cagliari, al staan daar ook heel veel minder oude en hele mooie gebouwen. Ik zet ze hier voor je op een rijtje:
Su Nuraxi in Barumini
Een van de best bewaarde Nuraghe-complexen. Dit bouwwerk uit de bronstijd bestaat uit een grote centrale toren, omringd door een netwerk van kleinere torens en muren. Archeologen geloven dat het diende als een vesting of een ceremoniële plek.
→ Boek hier een rondleiding
Tharros
Een oude Fenicische en Romeinse stad aan de westkust. Hier kun je de ruïnes van tempels, huizen en een Romeins badhuis bewonderen. De ligging aan zee maakt het een spectaculaire archeologische site.
Romeins amfitheater Cagliari
Het Romeinse amfitheater van Cagliari werd in de 2e eeuw na Christus uit de rotsen van de heuvel gebouwd. Hier vonden vroeger onder andere gladiatorengevechten plaats. Tegenwoordig kun je een deel van de oude tribunes en gangen nog bekijken en krijg je een goed beeld van het Romeinse verleden van Cagliari.
Castello in Cagliari
Een middeleeuwse wijk met Spaanse invloeden. Dit stadsdeel ligt op een heuvel en vanaf hier heb je een prachtig uitzicht over Cagliari. Smalle straatjes, oude stadspoorten en indrukwekkende bastions maken het een historisch hoogtepunt.
→ Maak een rondleiding door Castello met een lokale gids of ontdek de ondergrondse gangen van Cagliari
Alghero
Een stad met Catalaanse invloeden en een prachtig historisch centrum. De stadsmuren, de gotische kerken en de smalle steegjes geven een uniek karakter aan Alghero. De lokale bevolking spreekt zelfs nog een Catalaans dialect.
→ Lees hier meer over de stad Alghero
→ Maak een rondleiding door het historische centrum met een lokale gids
Nora
Een van de oudste steden van Sardinië, gesticht door de Feniciërs en later uitgebreid door de Romeinen. Hier kun je goed bewaarde mozaïekvloeren, Romeinse baden en een amfitheater bezoeken. Het ligt vlak bij de kust in het zuiden van het eiland.
→ Boek een tour naar Nora vanuit Cagliari
→ Dit is onze ervaring in de archeologische site Nora
Castelsardo
Castelsardo is een sfeervol middeleeuws stadje aan de noordkust van Sardinië. Het historische centrum ligt op een heuvel rond het Castello dei Doria, een kasteel dat in de 12e eeuw door de familie Doria werd gebouwd. Vanuit de oude straatjes en het kasteel heb je bovendien een mooi uitzicht over de kust en de Middellandse Zee.
De vlag van Sardinië
De vlag van Sardinië vonden wij behoorlijk opvallend. Je ziet namelijk een witte vlag met een groot rode kruis en in ieder vak een mannenhoofd met witte hoofdband, die staan voor de Vier Moren. In het Italiaans ook wel Quattro Mori genoemd. Als je eenmaal weet over de Vier Moren, zie je ze overal op Sardinië terugkomen.
De oorsprong van het symbool gaat terug tot de middeleeuwen en wordt vaak verbonden met de strijd van de Aragonese tegen de islamitische machten op het Iberisch schiereiland. Over de precieze betekenis en oorsprong van de vier hoofden bestaat echter geen volledige zekerheid. Door de eeuwen heen veranderde ook de manier waarop ze op de vlag werden afgebeeld.
Veelgestelde vragen
Daar kan ik nauwelijks antwoord op geven, want het lijkt erop dat in de prehistorie al de eerste bewoners op Sardinië waren. De geschiedenis van Sardinië kan dus tot wel miljoenen jaren terug gaan.
De naam Sardinië komt waarschijnlijk van het Latijnse Sardinia, de naam die de Romeinen voor het eiland gebruikten. Waar die naam precies vandaan komt, is niet helemaal zeker. Een bekende theorie is dat de naam teruggaat op de Sardoniërs, een oud volk dat op het eiland leefde.
